Murłaty konstrukcje ciesielskie

Jeszcze do niedawna drewniane konstrukcje dachów wykonywane były przez cieśli bezpośrednio na placu budowy. Obecnie jednak coraz częściej dachy montowane są z gotowych elementów zamawianych w wyspecjalizowanych wytwórniach i tartakach. Wykonywanie więźby dachowej na placu budowy jest bardzo pracochłonne i wymaga dużego doświadczenia. Zatem w celu skrócenia cyklu budowy coraz więcej prac związanych z przygotowaniem elementów konstrukcji dachu wykonuje się w zakładach produkcyjnych.


Najprostszą formą prefabrykacji jest przygotowanie elementów więźby na podstawie projektu technicznego polegające na ich przycięciu na określoną długość, wykonaniu w nich zaciosów, wrębów i otworów do połączeń na śruby. Elementy dachów drewnianych wykonywane są z drewna konstrukcyjnego przede wszystkim z drzew iglastych – sosny i świerka. Są to gatunki o dużej wytrzymałości, a dzięki dostatecznej zawartości żywicy także trwałe i odporne na działanie zmiennych warunków atmosferycznych.


W tartakach przygotowywane jest drewno lite konstrukcyjne otrzymywane w wyniku dwukrotnego przetarcia kłody. Są to: – deski o szerokości od 75 do 250 mm i grubości od 19 do 45 mm , – bale o szerokości od 100 do 250 mm i grubości od 50 do 100 mm , – łaty o szerokości od 38 do 75 mm i grubości od 38 do 75 mm , – krawędziaki o szerokości od 100 do 175 mm i grubości od 100 do 175 mm , – belki o szerokości od 100 do 175 mm i grubości od 200 do 250 mm .


Deski wykorzystywane są najczęściej jako elementy usztywniające konstrukcje dachu, jako poszycie pod pokrycie dachowe oraz na elementy konstrukcyjne dźwigarów kratownicowych. Natomiast bale stosowane są przede wszystkim na krokwie dachowe, płatwie i podciągi, a z krawędziaków wykonywane są murłaty (namurnice). Łaty stanowią materiał, z którego wykonuje się różnego rodzaju ruszty oraz łacenia połaci dachowych (łaty i kontrłaty).


Lite drewno konstrukcyjne otrzymywane jest w wyniku dwukrotnego przetarcia kłody. Dzięki temu zarówno boki i czoła elementów są zupełnie płaskie i mają przekrój prostokątny.

W ofercie handlowej powszechnie spotykana jest tarcica iglasta długa 2,4÷6,3 m oraz średnia 0,9÷2,3 m, a na indywidualne zamówienie można otrzymać drewno o długości powyżej 6,3 m lub o nietypowym przekroju, jest to tzw. drewno wymiarowe. Oprócz typowych elementów drewnianych wyspecjalizowane tartaki lub przedsiębiorstwa produkcji drzewnej przygotowują, zgodnie z potrzebami inwestorów, według projektu technicznego konstrukcji dachu drewniane konstrukcje złożone, takie jak kratownice dachowe i stropowe. Elementy tych kratownic łączone są za pomocą płytek gwoździowanych.


Drewno do celów budowlanych powinno mieć wilgotność poniżej 20%, najlepiej 12÷18%, a świeżo ścięte kłody mają wilgotność około 70%. Drewno wysuszone posiada o 60÷70% wyższą wytrzymałość niż drewno wilgotne. Nie należy wykonywać konstrukcji z drewna wilgotnego bowiem podczas wysychania może ulec wypaczeniu, zwichrowaniu a wszelkie połączenia na zaciosy czy wręby rozluźnieniu. Drewno wilgotne jest bardziej narażone na działanie grzybów i pleśni. Wilgotność drewna sprawdza się przyrządem nazwanym wilgotnościomierzem. Wilgotność materiału większą od 23% można także stwierdzić dotykając ręką elementu, wtedy powierzchnia jego będzie wyraźnie mokra.


W tartakach można nabyć drewno, które jest już wysuszone. Jego suszenie może odbywać się w sposób naturalny schnąc, co najmniej przez rok, na świeżym powietrzu pod zadaszeniem lub w specjalnych komorach, gdzie temperatura oraz wilgotność powietrza przez cały kilkugodzinny proces suszenia jest kontrolowana i wynosi około 75°C. Drewno suszone komorowo posiada większą odporność na korozję biologiczną. Wysoka temperatura zabija mikroorganizmy i wyjaławia drewno.


Aby zapewnić ochronę elementów więźby dachowej przed korozją biologiczną oraz zwiększyć ich odporność ogniową, drewno poddawane jest procesowi impregnacji: – powierzchniowej, poprzez malowanie, wcieranie, natryskiwanie impregnatem lub kilkuminutowe zanurzenie w roztworze preparatu, – wgłębnej, poprzez długotrwałą kąpiel w roztworze, – próżniowo – ciśnieniowej, która polega na umieszczeniu drewna w specjalnym autoklawie, gdzie nasączane jest preparatem. Rodzaj impregnacji przeciwwilgociowej, biologicznej, przeciwogniowej oraz metoda i dobór odpowiedniego środka, powinna być określona w projekcie technicznym więźby dachowej.


Drewno czterostronnie strugane jest bardziej odporne na działanie ognia niż drewno niestrugane. Wygładzona powierzchnia drewna utrudnia i opóźnia jego zapłon, a zastosowanie powłok ochronnych ze środków w postaci roztworów lub farb (zawiesin) powstrzymuje rozprzestrzenianie się ognia i niepodtrzymywanie żarzenia się po jego ugaszeniu. Jest też mniej narażone na atakowanie przez owady, które mają utrudniony dostęp do środka elementu przez jego gładką powierzchnię. Drewno zaimpregnowane w zasadzie nie powinno być poddawane dalszej obróbce.


Podczas wykonywania tradycyjnych dachowych konstrukcji ciesielskich zużywane są dosyć duże ilości drewna, ponieważ podstawowe elementy konstrukcyjne - krokwie, płatwie, słupy, kleszcze, miecze posiadają dosyć duże przekroje poprzeczne i są wykonywane z bali lub krawędziaków.


Nie jest w pełni także wykorzystana ich nośność, bo połączenia wykonywane są na zaciosy i wręby. Dlatego coraz częściej w budownictwie jedno- i wielorodzinnym, w obiektach halowych przemysłowych i użyteczności publicznej, wiatach a szczególnie w budynkach o konstrukcji szkieletowej drewnianej zamiast tradycyjnej materiałochłonnej więźby wykonywane są wiązary dachowe z desek lub z prefabrykowanych paneli dachowych. Są to konstrukcje wytrzymałe i zarazem materiałooszczędne.